Syria Jordan Nasib border crossing
Reuters ngày 5/10 đưa tin, chính phủ Jordan đã lên kế hoạch để bàn giao quyền kiểm soát biên giới tại khu vực Nasib ở miền nam Syria cho chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad, gây áp lực rất lớn cho đối lập Syria.

Các cuộc đàm phán mở cửa trở lại biên giới tại Nasib đã tăng tốc kể từ khi Nga -Mỹ thống nhất về một thoả thuận ngừng bắn, chấm dứt chiến dịch quân sự tại nam Syria vào tháng 7 vừa qua, sau cuộc gặp của bộ đôi Trump - Putin.

Chính quyền Jordan hy vọng hồi sinh tuyến thương mại vốn rất phát triển và khuyến khích người tị nạn Syri hồi hương, đồng thời từ đó tạo ra nhiều đòn bẩy lợi ích cho phe nổi dậy Syria, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào hậu cần từ liên minh của Mỹ.

Các nhóm nổi dậy Syria, vốn cùng nắm quyền kiểm soát tuyến biên giới khu vực này từ năm 2015 cho đến nay, đã phản đối đề xuất của Amman trao lại quyền kiểm soát biên giới tại Nasib cho chính quyền Syria dưới bất cứ hình thức nào.

Đại diện phe đối lập Syria đã thể hiện sự phản đối với kế hoạch của Jordan khi cho rằng diều đó chẳng khác nào tăng thêm lợi thế cho phe chính phủ Syria, đẩy phe đối lập vào thế bất lợi, đối mặt với nhiều rủi ro.

Ông Adham al Karad, một thủ lĩnh nổi dậy ở thành phố Deraa lên tiếng : "Sự hiện diện của bất kỳ nhân viên nào của chế độ Assad trong việc kiểm soát biên giới đồng nghĩa phục hồi tính hợp pháp của một chế độ đã bị nhiều người Syria chống lại".

Đại diện phe dối lập còn nêu ra tình huống bất lợi cho họ khi quyền kiểm soát biên giới được trao lại cho Damascus sẽ nâng cao vị thế cho chính quyền Assad, từ đó buộc các nước láng giềng phải cân nhắc lại chính sách và có thể thân thiện với họ.

Tuy nhiên, Jordan không cho thấy sẽ thay đổi ý định của mình trước phản ứng của phe đối lập Syria. Amman được cho là đã rất cẩn thận trong với cuộc chiến Syria, khi vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với Damascus, ngay cả khi trái ý Washington.

Trước khi cuộc xung đột Syria nổ ra vào năm 2011, cửa khẩu Nasib đã phục vụ cho một tuyến thông thương với lưu lượng hàng trăm xe tải hàng hoá mỗi ngày qua lại giữa Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia trong khu vực, với tổng giá trị trao đổn thương mại lên đến hàng tỷ USD/năm.

Vì vậy, việc đóng cửa cửa khẩu Nasib đã có tác động tiêu cực rất lớn đối với kinh tế Jordan. Do đó, Amman đã đưa ra đề xuất là chính quyền Syria kiểm soát cửa khẩu Nasib, còn phe đối lập kiểm soát các tuyến đường lưu thông tới Nasib.

Thực tế đó sẽ giúp cho phe đối lập không mất quyền kiểm soát khu vực của mình, bên cạnh đó còn được chia một phần lệ phí hải quan, qua đó giảm bớt phụ thuộc vào sự bảo trợ của các đồng minh, trong đó có Jordan.

Amman đã doạ phe đối lập Syria rằng họ có thể mở cửa khẩu biên giới tại khu vực khác thông với tỉnh Sweida, nằm ở phía đông Nasib, do chính phủ Syria kiểm soát, nếu phe nổi dậy Syria không cấp nhận đề xuất.

Tuy nhiên, theo ông Ali Salkhadi, Thống đốc tỉnh Deraa thuộc phe đối lập, thì "tình hình trao lại quyền kiểm soát biên giới cho Damascus là rất nhạy cảm, do đó cho đến giờ này chúng tôi vẫn chưa phản hồi yêu cầu của Amman".

Theo Reuters, dù phe nổi dậy có thêm lợi ích, song nếu việc trao quyền kiểm soát biên giới được trao cho chính quyền Syria thì họ có nguy cơ mất sự ủng hộ của các địa phương, bởi điều đó được xem là nhượng bộ quá lớn với Damascus.

"Chúng tôi sẽ không chịu bó tay. Chúng tôi sẽ không để điều này xảy ra và sẽ làm mọi cách để ngăn chặn tất mọi nỗ lực bàn giao các khu vực quan trọng cho chế độ Assad", ông Jasem al Hariri, một chỉ huy phe đối lập ở miền Nam Syria, cho biết.

Hồi tháng 9, Jordan được cho là đã thành công trong việc gây áp lực đối với hai nhóm đối lập hoạt động ở đông nam Syria, gần biên giới với Jordan, buộc họ phải từ bỏ lãnh thổ của mình cho lực lượng chính phủ Syria.

Theo giới phân tích, mặc dù vẫn quan ngại việc Tehran mở rộng ảnh hưởng tại Syria, nhưng thời gian gần đây Amman đã cố gắng xoá bỏ những bất đồng với Damascus, nhằm từng bước khôi phục lại mối quan hệ tốt đẹp giữa hai bên.

Ngày 31/8, The Guardian từng cho biết, trong một tuyên bố của chính phủ Jordan - một trong những thế lực ủng hộ mạnh mẽ nhất với phe đối lập Syria - cho rằng "các mối quan hệ song phương Amman - Damascus đang đi đúng hướng".

Theo phát ngôn viên chính phủ Jordan Mohammad al-Momani thi "đây là một thông điệp rất quan trọng mà lực lượng đối lập Syria cần lắng nghe. Nửa năm trước, nhiều quốc gia vẫn còn cam kết lật đổ lãnh tụ Syria, song giờ đây đã từ bò ý định đó".

Chính vì vậy Amman phải thay đổi, bởi "Jordan không muốn tiếp nhận thêm bất cứ người tị nạn Syria nào nữa. Jordan muốn cuộc nội chiến tại miền nam Syria chấm dứt. Jordan chỉ tham gia chống IS theo quan điểm của Mỹ", ông Momani nhấn mạnh.

Rõ ràng với những thay đổi căn bản, tử lập trường quan điểm đến kế hoạch hành động, chính phủ Jordan không còn đã xác định phe đối lập là đối tác chính của mình trong cuộc chiến Syria nữa, mà Amman đã hướng tới Damascus.

Phải chăng một cục diện mới trong cuộc chiến Syria đã thành hình?