Erdogan

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan
Thổ Nhĩ Kỳ sẽ nhân nhượng trong vấn đề mục sư Brunson?

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 29/7 đã thông báo rằng, Mục sư Brunson sẽ không phải là một phần của một thỏa thuận "hoán đổi tù nhân" với Hoa Kỳ, bất chấp lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump về biện pháp trừng phạt.

Vào năm 2016, chính quyền Ankara tống vào tù vị mục sư người Mỹ Andrew Brunson, người đã từng sinh sống ở Thổ Nhĩ Kỳ tới 23 năm, vì cáo buộc quan hệ với phong trào giáo sĩ Hồi giáo Fethullah Gulen, bị Ankara gọi là "Tổ chức khủng bố Fethullah" (FETO) và tổ chức một cuộc đảo chính quân sự đã diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 7/2016.

Ông cũng bị buộc tội làm việc cho Đảng Công nhân người Kurd Thổ Nhĩ Kỳ (PKK) mà Ankara phân loại là một tổ chức khủng bố, cùng với Các Đơn vị Bảo vệ Nhân dân người Kurd Syria (YPG).

Ngày 25/7 vừa qua, vị mục sư đã được thả ra từ một nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ vì lí do sức khỏe, nhưng vẫn bị quản thúc tại gia và có thể phải đối mặt với 35 năm tù nếu ông bị đưa ra xét xử và kết án.

Trước đây, chính quyền Ankara đã ra điều kiện với Mỹ trao đổi Mục sư Brunson với Giáo sĩ Gulen - người hiện đang sống lưu vong ở Mỹ. Tuy nhiên, các chính quyền của ông Obama và Trump đã từ chối tất cả các nỗ lực của Thổ Nhĩ Kỳ để dẫn độ nhà truyền giáo Hồi giáo trở về quê nhà của ông.

Bình luận về vấn đề này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói rằng, nếu Ankara không giải phóng Brunson, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phải đối mặt với các lệnh cấm vận khắc nghiệt.

Trong thời gian qua, giới chính trị Mỹ đã gây áp lực lên Tổng thống Trump về vấn đề này để ông ban hành nhiều biện pháp cứng rắn với Ankara để nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ buộc phải thả người.

Một số báo cáo cho rằng, trước đó, Trump đã cố gắng để đạt được thỏa thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu để giải phóng một phụ nữ Thổ Nhĩ Kỳ bị bắt giữ ở Tel Aviv, để chính quyền Ankara có thể trả lại tự do cho Brunson. Tuy nhiên, thỏa thuận đó đã sụp đổ.

Erdogan cảnh báo Mỹ mất đồng minh

Mới đây, Quốc hội Mỹ đã có sự bổ sung vào dự luật chính sách quốc phòng của Mỹ cho năm 2019 về hợp đồng phát triển và mua sắm F-35 của Thổ Nhĩ Kỳ. Hạ viện Mỹ ngày 26/7 vừa qua đã thông qua dự luật cấm bán máy bay chiến đấu F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo đó, quá trình bàn giao các máy bay phản lực F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tạm thời bị đóng băng trong thời hạn ít nhất là 90 ngày, bất kể việc Ankara đã trả tiền cho giai đoạn nghiên cứu phát triển.

Ngoài việc ngừng bàn giao máy bay, Mỹ cũng không được phép chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ về bất cứ chi tiết kỹ thuật nào của F-35. Như vậy, Thổ Nhĩ Kỳ cũng không có hy vọng trở thành quốc gia đặt nhà máy sửa chữa nhỏ ban đầu và bảo dưỡng động cơ cho F-35.

Tính đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có bất cứ chiếc chiến đấu cơ tàng hình F-35 nào được chuyển đến Ankara. Mặc dù Lockheed Martin đã bàn giao cho nước này hai chiếc F-35 vào tháng 6 vừa qua, nhưng chúng vẫn bị giữ lại Mỹ để phục vụ công tác huấn luyện phi công Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Erdogan cũng cảnh báo rằng, Hoa Kỳ sẽ mất đi "một đối tác mạnh mẽ và chân thành" trong khối NATO, nếu không thay đổi thái độ đối với Thổ Nhĩ Kỳ và thông báo rằng chính quyền Ankara sẽ không thay đổi quan điểm trong vụ mục sư Brunson, trước những sức ép của Mỹ.

Erdogan cũng nói rằng, những nhận xét của Donald Trump về các biện pháp trừng phạt mà nước này có thể áp đặt đối với Thổ Nhĩ Kỳ là một phần của cuộc "chiến tranh tâm lý".

"Tôi nghĩ đây là chiến tranh tâm lý thôi. Chúng tôi sẽ không lùi bước với các biện pháp trừng phạt. Chúng tôi sẽ không cãi nhau về Brunson", tờ báo Haberturk trích dẫn lời nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.

Erdogan cũng nói rằng, Thổ Nhĩ Kỳ có thể kiện Nhà Trắng lên Tòa án Trọng tài quốc tế nếu Hoa Kỳ không cung cấp máy bay chiến đấu F-35A cho Ankara theo đúng thời hạn trong điều khoản hợp đồng. Ông cũng lưu ý rằng, nước này cũng có những sự lựa chọn khác F-35A, ví dụ như máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ 5 của Nga là Sukhoi Su-57.

Theo giới phân tích, vấn đề trả lại tự do hay đưa ra một bản án chiếu lệ đối với Andrew Brunson là trường hợp dễ nhất cho ông Erdoğan, để đáp ứng yêu cầu Hoa Kỳ, nhằm tránh để Thổ Nhĩ Kỳ phải hứng chịu "trừng phạt kép" của Mỹ (trong cả vấn đề mua sắm các hệ thống phòng không S-400 Triump của Nga, dẫn đến việc ngừng bàn giao máy bay F-35.)