border wall mexico trump
© Mandel Ngan/Getty Images
Chính phủ Mỹ còn đóng cửa nếu ông Trump không có tiền xây rào biên giới

Theo hãng tin AP, ngày 4/1/2019, Tổng thống Mỹ Donald Trump và các nghị sĩ cấp cao đảng Dân chủ đã một lần nữa không đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt tình trạng chính phủ đóng cửa một phần mà hiện đã bước sang ngày thứ 14.

Phát biểu tại cuộc họp báo sau cuộc gặp ở Nhà Trắng với Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi và thủ lĩnh phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer, Tổng thống Trump xác nhận chính phủ có thể đóng cửa "kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm".

Việc chính phủ Mỹ đóng cửa một phần liên quan đến yêu cầu của ông Trump về kinh phí xây bức tường biên giới với Mexico. Theo Thượng nghị sĩ Schumer, các lãnh đạo phe Dân chủ yêu cầu Tổng thống Trump mở cửa chính phủ, song đã bị khước từ.

Xin nhắc lại, vào lúc 0 giờ 1 phút ngày 22/12/2018 theo giờ Washington, chính phủ Mỹ đã tạm thời phải đóng cửa một phần vì hết ngân sách hoạt động, sau khi Quốc hội Mỹ không thể thông qua dự luật cấp ngân sách trong ngắn hạn cho chính phủ.

Vấn đề khiến Quốc hội Mỹ không thể thông qua một dự luật ngân sách tạm thời cho chính phủ liên bang duy trì hoạt động tới tháng 2/2019 là do sự bất đồng giữa Nhà Trắng với các nghị sĩ Dân chủ về khoản tiền xây bức tường biên giới Mỹ- Mexico.

Trong khi Tổng thống Trump khẳng định sẽ không phê chuẩn nếu dự luật chi tiêu tạm thời dành cho chính phủ không bao gồm 5,7 tỷ USD xây tường biên giới thì phe Dân chủ kiên quyết phản đối đưa danh mục này vào dự luật.

Thực ra Hạ viện Mỹ đã phê chuẩn dự luật cấp ngân sách bao gồm cả khoản kinh phí 5,7 tỷ USD cho dự án xây bức tường biên giới phía Nam, giáp với Mexico theo đề xuất của Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, dự luật đã không thể vượt qua "ải" Thượng viện vì sự phản đối của nhiều nghị sĩ Dân chủ. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cho biết 1,6 tỷ USD là "giới hạn" mà đảng này có thể chấp nhận cấp cho việc xây tường biên giới.

Khi hai phe Dân chủ và Cộng hòa không tìm được tiếng nói chung tại Thượng viện để vượt qua điểm mấu chốt - phí xây tường biên giới - đã khiến khoảng 1/4 cơ quan liên bang Mỹ phải tạm thời đóng cửa vì thiếu kinh phí hoạt động.

Đây là lần thứ 3 trong 1 năm chính phủ Mỹ nhiệm kỳ 57 rơi vào cảnh "ngặt nghèo" và phải tạm ngừng hoạt động một phần, khiến hơn 800.000 nhân viên các cơ quan liên bang phải tạm nghỉ việc và 420.000 lao động khác không nhận được lương.

Các nhân viên làm các nhiệm vụ thiết yếu như đảm bảo an ninh quốc gia và an ninh công cộng vẩn tiếp tục làm việc cũng như hơn 1,3 triệu quân nhân cũng vẫn phải thực hiện nhiệm vụ nhưng sẽ không được trả lương.

Theo CNN, đóng cửa chính phủ không đồng nghĩa với việc mọi cơ quan, chương trình hay dịch vụ do liên bang tài trợ sẽ dừng lại, như Thị trưởng Washington Muriel Bowser từng tuyên bố mọi dịch vụ của thành phố vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, theo The Hill, thực tế thì tình trạng chính phủ Mỹ đóng cửa đã ảnh hưởng ảnh hưởng rất nhiều tới người dân Mỹ, nhất là các hoạt động kinh tế dịch vụ và lao động hưởng lương trong lịnh vực này.

Chỉ riêng việc có tới 8/10 số nhân viên Sở Dịch vụ Công viên Quốc gia sẽ ở nhà vì hầu hết các công viên sẽ bị đóng cửa, đã khiến ngành dịch vụ du lịch và công nghiệp giải trí bị thiệt hại rất lớn.

Các chuyên gia kinh tế Mỹ nhận định nền kinh tế nước này sẽ bị thiệt hại khoảng 6,5 tỉ USD nếu chính phủ bị đóng cửa chỉ trong một tuần, trong khi thời gian chính phủ Mỹ đóng cửa đã sang tuần thứ 3.

Giá trị Mỹ không song hành cùng lợi ích Mỹ

Việc một chính phủ hợp pháp tồn nhưng tạm dừng hoạt động chỉ có ở Mỹ và nguyên nhân là do các đảng chính trị chi phối đời sống chính trị Mỹ hay các nhánh quyền lực của nước Mỹ không giải quyết được bất đồng về một hay một số vấn đề nào đó.

Rõ ràng, lợi ích của người dân Mỹ đã bị ảnh hưởng bởi mâu thuẫn không thể hoá giải của những người, những lực lượng được người dân gửi niềm tin-trao quyền lực. Như vậy, lợi ích quốc gia đã bị đặt sau lợi ích đảng phái, phe cánh.

Tuy nhiên, chính phủ Mỹ phải dừng hoạt động vì bất đồng giữa hành pháp với lập pháp hoặc Dân chủ với Cộng hoà hay Hạ viện với Thượng viện...lại không bị lên án, dù nó gây thiệt hại cho nước Mỹ, cho người dân Mỹ. Bởi lẽ điều đó không vi hiến.

Bản Hiến pháp và hệ thống luật pháp của nước Mỹ được xem là những tinh tuý tạo nên giá trị Mỹ - đỉnh cao của nguyên tắc dân chủ phương Tây - là hình mẫu cho việc xây dựng nhà nước và luật pháp của nhiều quốc gia trên thế giới.

Giá trị Mỹ là niềm tự hào Mỹ và chính điều đó khiến giới lãnh đạo nước này từ lâu đã thực hiện quá trình "khai sáng" cho nhiều quốc gia bằng việc "gieo dân chủ", nhằm phổ quát giá trị Mỹ ra toàn thế giới.

Có lẽ vì tự hào là "đỉnh cao của mọi thời đại" nên giới chính trị truyền thống Mỹ luôn cố gắng bảo vệ giá trị Mỹ trong mọi hoàn cảnh, bất chấp việc nó không song hành, thậm chí lệch pha với lợi ích Mỹ.

Theo lịch sử nhà nước và pháp luật, khi mâu thuẫn về lợi ích của con người trong chế độ công xã nguyên thủy không tự giải quyết thì đã hình thành nên định chế đầu tiên được trao quyền phán xét người khác - cơ sở đầu tiên cho sự ra đời của nhà nước.

Nghĩa là một tổ chức có quyền lực hết sức sơ khai hình thành trong buổi ban đầu của văn minh nhân loại đã xuất phát từ nhân dân và chỉ được nhân dân ủy thác thực hiện quyền lực. Điều đó cho thấy nhân dân là nhân tố quyết định quyền lực.

Lực lượng cầm quyền chỉ được nhân dân ủy thác quyền lực trong những giai đoạn nhất định thông qua sự ủy nhiệm - nguyên lý ban đầu cho các cuộc bầu cử phổ thông ngày nay - khi lực lượng cầm quyền có khả năng và điều kiện sử dụng quyền lực.

Nhân dân uỷ thác quyền lực cho nhà nước, còn nhà nước sử dụng quyền lực để đảm bảo lợi ích cho nhân dân. So vậy, trong quá trình phát triển, dù nhà nước có tạo ra những giá trị tinh tuý như thế nào đi nữa thì cũng không thể tách rời lợi ích nhân dân.

Tuy nhiên, ở Mỹ, giới chính trị không theo kịp sự phát triển của xã hội nên đã tuyệt đối hoá giá trị Mỹ mà không quan tâm - hay không nhận ra - giá trị Mỹ đã lệch pha với lợi ích Mỹ. Việc để chính phủ Mỹ vô tư đóng cửa đã chứng tỏ điều đó.

Tỷ phú bất động sản Donald Trump một mình chống lại cả hệ thống chính trị Mỹ và được bầu làm tổng thống Mỹ đã chứng minh đời sống chính trị Mỹ rất lệch pha với đời sống xã hội Mỹ, song giới tinh hoa Mỹ không thừa nhận điều này.

Nay chính phủ Trump có thể đóng cửa "kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm" chỉ vì 5,7 tỷ USD để xây bức tường biên giới với Mexico, cho thấy sự lệch pha đã lan sang cả đời sống chính trị Mỹ - chứ không còn là mâu thuẫn phe phái chính trị.

Rõ ràng, giá trị Mỹ không còn tinh tuý, mà đã có nhiều suy đồi, như nhận định của ông Patrick J. Buchanan cố vấn cấp cao cho nhiều đời tổng thống Mỹ. Và đó chính là lý do tiến trình phổ quát giá trị Mỹ ra toàn thế giới bị thất bại.