Lưu ý một điều rằng, trong những năm gần đây, dười thời Tổng thống nguyên là Trung tá KGB Vladimir Putin thì bí mật trong các bộ phận quyền lực và chính trị của Nga đã học được cách giữ gần như hoàn hảo. Vì thế câu hỏi tại sao S-300 lại "im lặng" không được trả lời bởi các chuyên gia đầy đủ thông tin...
Trả lời phỏng vấn của 2 vị sỹ quan, chuyên gia quân sự cấp cao của Nga tuy đã nghỉ hưu (không nắm chắc sự việc) nhưng đã toát lên 2 lý do cơ bản, lý do thứ nhất là chỉ giải thích ở góc nhìn S-300 trong tay quân đội Syria và lý do thứ hai là Nga non về ý chí chính trị để sử dụng S-300 bắn hạ máy bay Israel trên vùng trời Lebanon.
Trước hết tôi hoàn toàn nhất trí với cách giải thích cho lý do thứ nhất, rằng S-300 trong tay quân đội Syria không thể ngày một ngày hai phát huy tác dụng, nghĩa là các sỹ quan trắc thủ, điều khiển của Syria trình độ chưa đủ để đáp ứng để sử dụng khí tài hiện đại này mà cần phải có thời gian...
Đúng thế, ngay như Việt Nam để sử dụng SA-75 mà các chiến sỹ - sinh viên Đại học Bách khoa Việt Nam cần học 3 năm, sau đó do yêu cầu chiến trường phải rút xuống 1,5 năm, thì với quân nhân Syria mới vài tháng là không thể sử dụng được thật.
Nhưng...nên nhớ rằng, Nga điều, chuyển giao, bố trí S-300 cho Syria theo cách để S-300 hoạt động như tuyên bố của Bộ quốc phòng Nga thì không bao giờ quân đội Syria có thể tác chiến độc lập, ít nhất là trong thời gian này.
S-300 được kết nối và chỉ huy tự động, chỉ dẫn mục tiêu... trong một hệ thống phòng không chung Nga-Syria. Nói chính xác là sau khi đã thiết lập hoàn chỉnh S-300 thì người Nga có thể sử dụng S-300 trên danh nghĩa người Syria vì tại Syria, Nga cũng đã triển khai S-300 và S-400.
Do đó nếu khai hỏa S-300, lúc đó thì làm sao biết được quân nhân Nga hay Syria sử dụng S-300, nhưng tại sao S-300 vẫm im lặng? (Có lẽ đây là quân bài răn đe đáng sợ mà Nga có thể để dùng với ai đó lúc cần chăng?...)
Vậy thì S-300 vẫn không bắn vì không được phép bắn và đây chính là ý chí chính trị của Moscow.
Rõ ràng, Trung tướng Aleksandr Gorkov- nguyên Tham mưu trưởng Bộ đội tên lửa phòng không Không quân Nga cho rằng Nga "thiếu ý chí chính trị" khi không ra lệnh cho S-300 tấn công máy bay Israel trên bầu trời Lebanon là khiêm tốn để giấu diếm không muốn nói ra trò chơi địa chính trị của Nga tại khu vực này mà thôi.
Trong bài trước "Tại sao S-300 Nga-Syria "đắp chiếu", tôi đã phân tích mối quan hệ Syria -Israel nhưng chưa hết. S-300 "đắp chiếu" và khai hỏa hay không trong tương lai còn phụ thuộc rất lớn vào ý đồ của Nga trong trò chơi địa chính trị khu vực, trong cục diện địa chính trị khu vực liên can đến Nga với Iran-Israel-Syria.
Đầu tiên phải xác định nhân tố nào quyết định hòa bình, ổn định cho Syria. Rõ ràng đó là Mỹ, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran, trong đó Iran là điểm then chốt, bởi hành động của Iran luôn tác động đến Mỹ-Israel.
Moscow và Tehran là những đồng minh rõ ràng khi ủng hộ Damascus trong cuộc chiến chống khủng bố, nhưng về các vấn đề khác, sự khác biệt khi trong "thế cờ tàn" bắt đầu...
Nga đang cố gắng duy trì mối quan hệ tốt đẹp với tất cả các nước Trung Đông, làm việc chặt chẽ với Iran, và đồng thời là bạn với Israel.
Khi cuộc họp gần đây giữa Tổng thống Vladimir Putin và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và đặc biệt sau cuộc gặp thượng đỉnh Trump-Putin cho thấy, Nga và Israel đã có những thỏa thuận, thống nhất về vấn đề Syria.
Mục tiêu chính của Israel là không cho phép xây dựng một sự hiện diện quân sự của Iran ở Syria, hoặc ít nhất là gần biên giới của họ. Bởi hơn ai hết, Israel biết rằng, Nhà nước Do Thái chính là đối tượng phải tiêu diệt trong tư tưởng chính trị của Iran.
Với Nga, chắc chắn 100% là Nga không muốn Iran ảnh hưởng quá nhiều vào Syria vì chính sự xuất hiện nhiều lực lượng Shiite sẽ gây mất ổn định cho Syria. Ông Putin khiến Netanyahu hiểu rằng ông muốn thấy tình hình ở Trung Đông ổn định.
Bảo đảm chính của sự ổn định là chỉ có thể bằng cách mỗi nước trong khu vực để giải quyết các vấn đề chính trị và kinh tế xã hội của chính mình mà không can thiệp vào các nước khác hay kéo các nước khác tham gia...
Vì vậy, vấn đề riêng của Iran là vấn đề người Shiite Lebanon của Hezbollah thì nên tập trung cuộc đấu tranh chính trị tại Lebanon chứ không phải tại cuộc chiến Syria trên lãnh thổ Syria để biến Syria thành một bãi chiến trường của người Iran chống Israel.
Điều cần thiết để đạt được sự ổn định ở Trung Đông và Syria đó là tất cả quân đội nước ngoài phải rút khỏi Syria (trừ Nga) gồm: Iran, Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng để được điều này thì bước đột phá, then chốt đầu tiên là sự rút quân khỏi Syria của Mỹ và Iran.
Mỹ đã dần rút quân, nhưng sự hiện diện của Quân đội cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sát gần biên giới tại nước láng giềng Syria, xây dựng các cơ sở quân sự tại lãnh thổ Syria để đấu tranh chính trị cho Lebanon của Hezbollah và sẵn sàng tấn công Israel không chỉ khiến cho Israel căng thẳng tìm cách triệt phá mà ngay chính Nga và chính quyền Assad cũng không vừa lòng.
Trước đây, trong chiến dịch giải phóng Tây Nam Syria, để tránh sự can thiệp của Israel, Nga chỉ có thỏa thuận IRGC-Hezbollah lùi cách biên giới Israel từ 85-100km, nhưng khi Mỹ rút khỏi Al-Tanf ...thì sự tồn tại của IRGC sẽ được quyết định bởi chính quyền Assad muốn chiến tranh hay hòa bình...
Đó là lý do vì sao Nga ngầm chấp nhận với Israel cho phép Israel tấn công vào lực lượng Iran-Hezbollah tại Syria và Israel đã không ngừng tìm cách tấn công vào lực lượng Iran-Hezbollah trên lãnh thổ Syria như trong thời gian qua và hiện nay.
Xét cho cùng, tham vọng của Iran, tuyên bố là một "quyền lực khu vực", ngày càng mâu thuẫn với lợi ích của Nga ở Trung Đông. Trong các căn cứ hải quân và không quân ở Syria và chính sách ảnh hưởng Damascus của Moscow, có một đối thủ cạnh tranh như Tehran là hoàn toàn không cần thiết với ông chủ điện Kremlin.
Cho nên, khi Israel năm lần bảy lượt sử dụng không quân từ trên không phận Lebanon (nể mặt Nga - Syria) tấn công vào lực lượng Iran-Hezbollah thì ở vị thế của Nga im lặng là đắc sách mà ngay cả chính quyền Assad cũng vậy thôi, họ phản ứng rất hiền lành...
Vậy, Moscow "thiếu ý chí chính trị" hay non kém bản lĩnh khi không dám ra lệnh cho S-300 tấn công máy bay Israel trên không phận Lebanon như lời của Trung tướng Aleksandr Gorkov- nguyên Tham mưu trưởng Bộ đội tên lửa phòng không Không quân Nga là thật hay khiêm tốn để che đậy ý đồ chính trị của Nga?
Nhận xét: Iran là một cường quốc khu vực, nên họ muốn cạnh tranh với Israel bất chấp hậu quả có thể gây bất ổn cho khu vực. Trong khi đó, Nga là một siêu cường với tầm nhìn toàn cầu. Mục tiêu lâu dài của Nga là làm sao cả vùng Trung Đông được ổn định. Nếu Nga ra mặt đứng về một bên thì sẽ chỉ làm tình hình toàn cuộc xấu đi.
Điều mà Nga đang làm là đưa cho Israel một sợi dây thừng thật dài, bởi vì họ biết rằng chỉ cần kiên nhẫn một chút thì Israel sẽ dùng nó để tự thắt vào cổ họ.