...thậm chí có thể vô hiệu hoá Brexit theo những cách áp dụng luật của EU và của Anh.
1. Yếu tố "Điều 50 Hiệp ước Lisbon"
Brexit là cú sốc đối với nhiều người, nhưng kết quả trưng cầu tự nó không mang tính ràng buộc về mặt pháp lý theo luật pháp Anh và không phải là động lực để thúc Anh "ly hôn" ngay với EU.
Nói cách khác, Brexit phải được thực hiện theo đúng quy trình đã nêu trong Điều 50, Hiệp ước Lisbon. Đơn giản hơn, cuộc trưng cầu chẳng làm thay đổi về mặt pháp lý mà nó chỉ mang tính chính trị mà thôi.
Điều 50 là cơ sở để Anh sẽ chấm dứt duyên nợ 40 năm với EU. Theo đó, một khi thủ tướng Anh đã đưa ra thông báo, thì thời gian giới hạn để Anh rời EU là 2 năm.
Thời gian này cũng có thể được gia hạn với sự chấp thuận của 27 nước thành viên còn lại. Nếu gia hạn không được chấp thuận, Anh sẽ không còn là một thành viên của EU trong vòng 2 năm tới trừ khi có các thông báo khác được đưa ra.
Điều 50 của Hiệp ước Lisbon quy định, bất kỳ quốc gia thành viên nào của EU có thể ra đi "phù hợp với yêu cầu hiến pháp riêng của nước mình". Cụm từ này đã làm cho giới luật sư Anh cân nhắc về những gì có liên quan đến tính hợp pháp theo hiến pháp của Anh.
Theo một nhóm gồm ba chuyên gia pháp lý thuộc Hiệp hội Luật hiến pháp Anh (CLA), thì theo hiến pháp của Anh, thủ tướng không thể phát hành một thông báo theo Điều 50 mà không được trao quyền làm như vậy theo quy định của đạo luật của Quốc hội.
Lập luận này dựa trên thực tế, nếu không có sự ủng hộ của Quốc hội, thì bất kỳ thủ tướng nào cũng chỉ có quyền thực hiện những gì được gọi là đặc quyền khi được Quốc hội cho phép.
Đây là một tập hợp các quyền hành pháp được Vua Anh quy định từ thời trung cổ. Chúng thường được sử dụng trong lĩnh vực đối ngoại, được Quốc hội trao cho chính phủ thực hiện.
Liên quan đến việc kéo dài thời gian đàm phán Brexit, nếu thủ tướng áp dụng Điều 50, đặt Anh vào bối cảnh "đường một chiều" ra khỏi EU mà không có sự ủng hộ của Quốc hội, thì đương nhiên bỏ qua Đạo luật Cộng đồng châu Âu 1972 (ECA), trong đó ghi rõ, tư cách thành viên EU của Anh và các hiệp ước EU có hiệu lực theo pháp luật quốc gia.
Quy trình Điều 50 Hiệp ước Lisbon cắt ngang đạo luật ECA 1972, và như vậy, lập luận vẫn tiếp diễn, thủ tướng cần sự ủng hộ của Quốc hội để trao quyền hiến pháp trong việc đàm phán rời EU chứ không tự ý phát hành thông báo Anh rời EU là xong.
Viết trên tờ The Times, luật sư Lord Pannick QC, chuyên gia nổi tiếng trong luật pháp công cho rằng Quốc hội ban hành luật để cho phép Anh thực hiện Brexit theo Điều 50 là rất quan trọng. Nếu không có luật, thủ tướng không thể đưa ra thông báo rời khỏi EU một cách hợp pháp được.
Ngược lại, nếu thủ tướng tự ý hành động theo đặc quyền sẽ không tuân thủ quy định trong Điều 50, vì vậy Quốc hội cần vào cuộc để trao quyền cho ông làm điều này.
Tuy nhiên, việc này cũng có thể tạo cơ hội mới cho những người ủng hộ ở lại EU (gọi là Remain) thể hiện quan điểm của mình về Brexit. Và về lý thuyết có thể bỏ phiếu theo lương tâm và có thể giúp thủ tướng "đoạn tuyệt" với quy trình nói trên.
2. Yếu tố Scotland
© Clodagh Kilcoyne / ReutersBộ trưởng Thứ nhất và là lãnh đạo Đảng Quốc gia Scotland, Nicola Sturgeon
Nói cách khác, Scotland sẽ làm hết sức mình để ngăn chặn Brexit thông qua quy ước có tên Sewel, rằng Quốc hội Westminster sẽ không ban hành luật, tức can thiệp về các vấn đề phân cấp nếu không được sự đồng ý của Quốc hội Scotland.
Trong thực tế, quyền Quốc hội Scotland là rất hạn chế theo luật pháp của EU. Vì vậy, việc tranh cãi tập trung ở chỗ, nếu Anh kích hoạt luật pháp để thực thi Brexit thì những hạn chế nói trên của Scotland được thả lỏng, Nghị viện Scotland sẽ tự tạo ra luật và như vậy sẽ vi phạm pháp luật của EU.
Để thực hiện những điều này, bà Nicola Sturgeon cần phải có sự đồng ý của Quốc hội Scotland theo quy ước Sewel. Vì vậy, Quốc hội Scotland có thể ngăn chặn Brexit bằng cách bảo lưu sự đồng ý.
Quốc hội hay Nghị viện Vương quốc Anh là chủ quyền và theo phân cấp, nó được ủy quyền lập pháp được phân cấp nhằm thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực nhất định. Tuy nhiên, Nghị viện Anh cũng có thể giữ quyền tạo ra bất kỳ đạo luật nào nếu thấy cần thiết.
Liên quan đến việc tranh cãi về Điều 50 thì không cần phải thêm pháp luật, thủ tướng có thể sử dụng đặc quyền quyền của mình để giải quyết vấn đề. Nói cách khác, trong thời gian hai năm thủ tướng có thể chỉ đạo công việc mà không cần bất kỳ thêm đạo luật nào khác từ Quốc hội Anh.
Điều đó cũng có nghĩa, Quốc hội Scotland không thể can thiệp luật pháp Anh thực thi Brexit hoặc bất kỳ vấn đề nào khác. Tuy nhiên, Quốc hội Scotland có thể bảo lưu sự đồng ý, nhưng Quốc hội Anh có thể bỏ qua mà không ảnh hưởng đén tiến trình đàm phán Brexit.
3. Yếu tố trưng cầu dân ý lần hai
Cho đến nay đã có trên 4 triệu người ký đơn đề nghị cuộc trưng cầu Brexit lần hai. Trớ trêu thay trong số này lại có cả những người đã từng bỏ phiếu ủng hộ Brexit như Oliver Healy.
Oliver Healey đứng đầu đơn gửi lên cho chính phủ, trong đó nêu rõ, nếu cuộc bỏ phiếu Ở hay Đi đạt dưới 60% dựa trên số người đi bỏ phiếu chưa đến 75% thì cần có một cuộc trưng cầu dân ý khác.
Chủ quyền của Quốc hội Anh là nền tảng của hiến pháp Anh vì vậy nhiều người cho rằng quốc hội có thể ban hành luật mới để tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý lần thứ hai. Về mặt hiến pháp điều này có thể, nhưng là không tưởng đứng trên bình diện chính trị.
Nó sẽ tạo ra một tổn thất lớn không khác gì một cuộc cách mạng, khủng hoảng "toàn tập" trong hiến pháp và nhiều điều bất ngờ khác mà người ta chưa lường hết, nhất là khi chính trị đang thắng thế. Điều này làm cho cánh cổng của EU tiếp tục bỏ ngỏ, không chỉ có Anh mà sẽ còn có nhiều thành viên khác muốn thoát EU trong tương lai.
Nhận xét Độc giả
Bản tin Email